Dillər

Camal Lələzoə VE ƏNIVIŞTON IŞTƏNİ DAHİ ZINEDƏN

Camal Lelez 2

CAMAL LƏLƏZOƏNƏ MÜSAHİBƏ

    Camal Lələzoə 1952-nə sori noyabrə manqi 10-də Masalli rəyoni Ğızləvo diədə bə dınyo omə. 8-nə sinifi həmun diədə, miyonə məktəb Bədəlon diyədə orıxıniyəşe. 1969-74-nə soronədə BDU fililoqiyə fakultədə ali təhsil səşe. Bənə M.Cəfər, M.Cəlal, B.Vahabzadə, Əli Fəhmi, Ağamusa Axundov, Musa Adilov, T.Hacıyev, Samət Əlizadə, F.Hüseynov, T.Mütəllibov, Seyfulla Əsədullayev iyən co müəlimon, alimon, yolə şəxsiyəton bəy dərs doəşone. Müxtəlif ədəbi məclisonədə, Əİ-də "Gənclər günü"ədə iştirok kardəşe. Hejo bə ədəbiyotən bə sorondə omə.
80-nə soronədə inqilabi rostbemon iyən milli oğobe əvış bə tolışi ədəbiyot vardəşe. De T.İlhomi iyən de X.Tolışi i məktəbdə ko karde, həmroəti, bıyəti karde bəçəy ofəyəmoni müsbət təsir kardəşe. 90-nə sori sıftəonədə Lankonədə "Ruşnə" tolışi şeerə məclisədə fəol iştirak kardəşe, Lankonədə 92-nə sorədə LDU-də təşkil bə Tolışi şeerə tədbirədə de Masalli, Lankoni şaironnə ico ıştə şeeron handəşe. Lankoni Mədəniyyəti Kə təşkil kardə tədbirədə bə yolə hay-kuy səbəb bə ədəbi-bədii tədbirədə fəoliyət nuşu doəşe. Çə vaxton Lankoni rüjnomə tolışə səyfədə diyə kardeyədə bə Camal müəlimi imzo ve rast omedəmon . Bədəlonədə iminə "Ruşnə" dastə jurnali 4 nümrə bekardeyədə yolə zəhmət kəşəşe. Tosbə ısə 43 sore azərbaycan zıvoni, ədəbiyati de bılındə səviyə bə əğlon rosnedə, omütedə.
8 qılə şeerə, 2 qılə nəsrə kitobış çapo beşə. Çı kitobonədə 6 qılə tolışi zıvonədəye. Kitob holədə çap nıbə ve hekoyon iyən şeeron hestışe.
Camal müəlim xızon soybe, se zoə, i kinə, da nəvə hestışe.
Da nəvə, da kitobi xıvande çəmə ım rüjnəni müsahib! Xıdoku bo Camal müəlimiro sasə ve ümr, sasə ve nəvə-nəticə, sasə ve kitob orzu kardedəmon. Rüj ə rüj bıbu, bıvindəmon ki, Camal müəlimi 100 sini ğeyd kardenə ico çəy 100-nə kitobi təğdimati dəvonedəmon və Camal müəlimən sıre-sıre votedə: " 100 sin, 100 kitob!"
Əlbəttə, Camal müəlimi jimoni, çəy tolışi ədəbiyati, mədəniyəti, icoəti roədə kardə koon, kəşə zəhməton, çəy xotiron həmə bınıvıştəmon bə 10-15 kitob dənibəvıjqiye. Vaxt bı kitobon nıvışte imkon nıdoən, ən kami çı tolışi jıqo qıləy yolə şəxsiyətiku hiç nıbu qıləy müsahibə peğəte bəştə ğarz zınəme. Camal müəliminə müsahibə bəşımə təğdim kardedəmon.

- Səlom, çəmə azizə şair, xosə şipriş Camal Lələzoə, çokonəon?
- Əleykəsəlom, Vüqar boli! Şükür bə Xıdo, tosbə ısə çok oməmon. De zəmonə nəfəs səydəmon, bə ğədriğıvvə sədo doydəmon. Cəhd kardedəmon ki, iminə nübədə çı xızoni ehtiyoci ehdəo boəmon, çəğın bə dınyo diəkəmon, sə bekəmon. Müdrikə inson çı devri, zəmonə ovəynəye. Çəmə devr vite-vite, bıstən-bahvatə devre. Bı devrədə mənəviyəti odəm be, bəştə orzuon, idealon sodiğ mande qıləy yolə hınəye. Har tərəfo mənəvi-maddi ehtiyacon bə rüşinfikon hucum kardedən. Həmən soyə xəlx çəvonku vey çiyon çəş kardedə. Qıləy tanqə cəmiyətədə bıbəmonən, ıştə sıxani votedəmon, kali odəmon bə sə dənoyədə ıştəni hərəbəxt hisob kardedəmon.
- Camal müəlim, tolışi ədəbiyatədə vəziyət, həvosot çokonəye?
- İ tərəfo diə kardeədə, bevəc ni; şeeron, hekoyon, publisistik nıvıştəyon, hətto, roman (nadir bıboən) nıvıştə bedə. Əhandon çı şeeri tərəfo korığəri kəşedənin. Dıminə tərəfo, bə ədəbiyati dınyo səviyədə diə kardədə, bə dınyo beşə əsərımon kame. Im kam bə əsəronən təbliğ iyən tərcümə karde zınedənimon. Im vey vocibə koye. Bə urusi, bə co xarici zıvonon tərcümə çəmə xəlxi ən çokə təbliğe. Bı koədə bə Urusiyəti diasporon ehtiyocımon veye.
Əyən bıvotom ki, çəmə Tolışi ədəbiyot bə səviyə qorəş hiçən bə dumo mandə ədəbiyot ni, əyoləti ədəbiyot ni. Çı ədəbiyoti bənə X.Tolışi, Ə.Nasiri, B.Ruşini, Xilqəti, Vüqar Həmati, Aytən Eyvazoni iyən bənə co şairə, nasirə həmron elkə səviyədə əsəron nıvıştedən. Lovğəti benışo, az şəxsən bovə kardedəm ki, çımı kali hikoyəon bə kom xarici zıvon peqordıniyə bıbon, bəqəm kardə bəben. Əlbəttə, məydonımon tanqe. Ədəbi-bədii jurnalon, devri mətbuati nıbe, ən vocibi hükuməti bəmə maddi dastəq nuşu nıdoy, bəçəmə ədəbiyati inkişafi ən yolə ənqəle. Jıqo qıləy şəraitədə çı ənıvışton de ofəyəmoni məşğul be fədokoətie.
-Dınyo ve vırədə çı şairon, ənıvışton co ko bənine ki, ıştə jimoni dəvonon, yəne, deştə nıvıştə əsəronnə nun ğəzənc karde zınedənin. Şımə 10 qılə kitob nəşr bə. Iştə kitobon həvate zınedəon? Tolışon ıştə moə zıvonədə nıvıştəbə kitobi səydən, ya ne?
- Çəmə zəmonədə kitobi çapədə maliyə cəhəto zərrə ğədər xəy ni. Əqəm kitobxıvand de co ko məşğul nıbo, əncəx bə kitobi havate umu bımando bə iflas bəşe. Bəpe co maliyə mənbəon pəydo bıkəy. Şəxsən mı 10 qılə kitob çap kardəme. Sıvo iminnə kitobi hiç qılə kitobım fər-fəri havate zınənime. Sıvo düston, ənıvışton, təsadüfi odəmono bə kitobi hiç kəs mıştəri eqenidəni. Piəkəson həmmə həvoy pidəşone. Kitobi mıştəri nıbe cəmati qüzəroni, mənəviyəti səviyə ovəynəye. Jimon qon beyədə mədəniyətımon məhv bedə. Bo nuni nəvə camat kitobi çiç kardedə? Əncəx kitobi molyəti iqlə de havate pamue əbini. Kitob mədəniyəte, mənəviyəti bədii tarıxe. Əv mardə şey ni. Vəziyət çok beədə bəy bə mərəğ i bə da rost bəbe. Əsl sənət, əsl poeziyə bə əsron məydon handedə. Əsl sənət hejo tojəye. Xəlxi əbədi vıjivniəkəs sənəte, sənətkoe.
- Camal müəlim, şımə eşq-məhəbbəti mevzuədə ve şeeron nıvıştəone, ısətən nıvıştedəon. Bə mehrü məhəbbəti aid bə şeeron, çı yari nomədə (məktubədə) mandeyədə bo müəllifiro molyətin bedən, ya çı müəllifi dıli piə kitobədə dərc beyədə?
- Ədəbiyot şəxsi məsələ ni. Çı məhəbbətə şeeronən ictimoi mənoşon bedə. Har yolə, həğiği məhəbbəti bə har kəsi dəxl hestışe. Şair bəpe çı məhəbbəti, bə har kəsi xoş omə, har kəsi bə dumot ğərğ kardə mənoədə bınıvışto. Iştə məxsusi məhəbbəti bə həzo-həzo insoni, əhandi məhəbbəti peqordıne zınəşe, şair "əhli-hənəye" (Füzuli).
Şairi hərəbaxtətiye ki, əhandon deçəy şeeri ıştə eşği bəştə pəvəndi bəyon kardedən. Mı cıvonətiədə ve məhəbbətə şeeron nıvıştəme, ısə hakanə nıvıştetəm. Çımı "Ğəzəlon " kitobədə tosbə 50 qılə ğəzəlım heste. "Oşumu zanq eğandəşe" şeer bə əhandon vey xoş oməbe, ısətən əy bə yod dənoydən. Məhəbbət çı ümri əvəsorə fəsıle. Əncəx... Əncəx, ohil beyədə xəlxi qonə qüzəron, siyo omə rüjon, mənəvi əsorəti mınış vey-vey lovnişe. Qəmi eşədə çəy səpe bə iyəndı məhəbbət elon kardə kəson təsəvvür karde bəbe? Bədbəxtə insonon, xo bə dion, kəon, arşiyə taleon dardon çı şairon dıli doj nıbu, çiki bəbe? Xosə məhəbbətə rüjon bino quzəroni hostonətiye, nun-nemıki boliətiye. Ənə dılonədə dəfın bə Leyli-Məcnuni məhəbbət heste ki! Bevəcə zəmonə bı mənoədə çı məhəbbəti cəllode. Əncəx məhəbbəti otəş dılədə jidə, bəjie.

CAMAL L
- Şair heste, ıştə xəyolon bə nəzm peqordınedə, şair heste, jimonədə çiçon vindedə əvoni bənə şeeri nıvıştedə. Boşıməro kom hostone? Boşıməro ıştə xəyolon bənə mırə misro-misro bə toğ pevone rohəte, ya jimonədə vində nohəxon bənə qıvonə sıği bə bılındə divo rost karde rohəte?
-Dıminə ro rohəte. Isə jimon bə ənıvışton ənədə mevzu doydə ki, hiç bə xəyol şeyən ehtiyoc ni. Har çi çəşi vədəye. Tək-tək çokə insononən, həzo-həzo dəhşətinə səhnonən. Vüqar, bolima, vey odəmon hələn təsəvvur kardənin ki, kapitalizm çı yolə əşivoe. Əv, deştə vəhşi çanqon çiçon ebardedə. Çəmə xəlxiən bı-nıbe, mande-marde məsələ həll bedə. Har qılə soyə ğeyrətinə vətəndo, xüsusən, sənəti odəmon bəpe boştə xəlxi əbədi jiyero bəpe canq bıkən. Jimoni har sahə bı sahat qıləy cəbhə xətte. Kədən, daştədən, koy vırədən, küçədən - har vırədə məğom eqeniyədə bəpe milli mənafe çaş bıkəmon, nənə zıvoni bənə Ğıroni təbliğ bıkəmon. Bəpe bə real jimoni dimi dik diəkəy.
- Çoknə fik kardedəon, ve istedadinə, təbinə şair çokə şeer nıvıştedə, ya ve handə şair, omütə şair çokə şeer nlvıştedə?
- Çokə şeeri nıvışte şərton veyn. Təbii ki, bəpe istedod bıbu. Çımi səpe jimoni çok müşahidə karde iyən bə sərostə nəticəon ome ğabiliyət lozime. Çımi bəpeş nığılə mütaliə, bəştə iyən bə elkə, dınyo ədəbiyoti bələdəti qərəke. Daxilən bə ədəbiyati anqıl be, sıxani, zıvoni hiss karde, bədiiyəti fəhm karde, sənətədə, şeerədə ıştəni sərbəst, ozod hiss karde çı ofəyəmoni nınıvıştə ğanunonin. Ədəbiyati tarıxədə çənə ədəbi məktəbon hestin. Omüte bo ənıvışti daimi qıləy sənəte. Az hakanə qıləy şeeri çand kərə handedəm. Ha handədə qıləy çi kəşf kardedəm. Ustodı nıbo, ustod be əzıniş. Sənət tojətie. Tojə ifodə formone, tojə zehine. Təkroriku vite lozime. Şeeri məydon heyvuje. Hiç ki ım məydoni qırd ğətım karde əzıni. Mı vaxtbəvaxt bə çand qılə şairi heyron bəm. Başmardım, dıroz bəbe. Klassikon, müasiron, xarici ənıvışton. Ha əvoni handeədə daxilən rost bəm. Səcdə kardə sənətko i ni, da ni. Əncəx, bəpe ıştə roy, ıştə dasti-xətti peydo bıkəy. Dıli votəy bınıvışti, əv tıni bə tojə ro bebəkarde. Mütaliə iyən müşahidə bə ilhomi bak hejo ru bə benzine (ifodə tikəy çokən nıbu, votedəm).
- Bəbe vote ki, ım rüj çəmə tolışə ədəbiyat şımə "Peşonə bəmə" hekoyə qəhrəmon Siyabi zoə Ziyadi rüjədəye. Şımə bı barədə fik çiçe?
- Çokə müğayisəye, ədəbiyot sıxani de çəmə jimoni sıxani əvəz bıkoş. Ədəbiyati sohədə az nikbinim. Tolışi ədəbiyot ənəhoy dənıvardəy bə dınyo arenə bebəşe. Mande ədəbiyoti anqıl bə çəmə jiə zəmonə, ha iyo, qıləy pəşmünəti heste. Jıqo bızın, çı çinqilədə bə də peş bəmon. Cəmiyət bə dumo şedə. Roston kam, şaton ven. Məmuron, penə eşalon xəlxi bə yod vardedəni. Har çi be bəzne. Xilosi roy bəpe kisə nuşu bıdo. Cəmati bə zəmin oqordonie lozime. Bekoəti bə sə sa bəlo vardedə. Korrupsiyə camaati, elkə cüyedə. Çı noxtəku diəkəmon, çəmə ənıvışton bə xəlxi bəpe nez bımandon, fədokorəti nomayiş bıkən, həğiğəti voteku nıtarson. Sıxani zü veye. Həğiğəti ğıvvə bə dılon parzeədə əçəy navi qəte çətine. Bı mənoədə, ənıvışt həmən boştə xəlxi maştənə rüji mübarizə bardə ictimoi xodim bənine. Pidə ın mübarizə de şeeri bıbu, pidə de publisistikə.
- Əmə bə tənğıdi çənə hozomon? Boçi əmə iyəndı əsəron əncəx vəsf, tərif kardedəmon, çə əsəron nırəsə cəhətonku nıvıştedənimon? Çımi bəçəmə ədəbiyati xəyş heste, ya ziyon?
- Vüqar boli, tənğıd çı tolışi ədəbiyoti ən zəyfə noxtəye. Çəmə ənıvışton bə tənğidi hozo nin. Qıləy qədə tənğıd bə sahat bəçəvon şəsti qınedə. Boçi? Çümki, ve ənıvışton ıştəni dahi zınedən. Be həğiği tənğidi ədəbiyot bə nav əşini. Tənğıdəvon hıvüjə, nığılə dınyoəzın, ədəbi təsəvvüron xıvande. Tənğıdi xəy bəvədəye ki, tı ıştə əsəri zəyfə vıron zınedəş, əy çı arəo bekardedəş, qıləy komilə əsər kardedəş. Bəsə bımisə çok çiç bəbe? Bovə bıkə, internetədə çı şairi imzo nıbo, ə şeeri kam odəm bəqəm bəkarde. Az ıştən tənğıd beədə, bəsə dəşənıbu, ğəbul kardəm. Məsənən, ahand bəmı irod qətədə ki, tolışi sıxani əvəzi co sıxanon bə şeer vardedəm, rozi bem dı fiki. Allahverdi Bayrami, Zabil Mədoji zıvoni zənqinəti, çap bə tolışi lüğəton bo ənıvışton qıləy nümunəye. Omüte hiç vaxt di ni.
Tənğıdi barədə i-dı kərə mınən Feysbookədə statuson nıvıştəme. Tənğidi təfəkküri nıbe mütaliə mədəniyəti nıbekuye, bə ədəbiyoti çı dıliku süte nıbekuye. Həmən, ço niyon bıkəmon, ın ko ictimoi qıləy ko səbəbiko bero tənğıdımon bə dumoe. A.Bayrami hələlığ çəmə ədəbiyotədə yeqonə tənğidəvone, ədəbiyatəşünose. Azən kali kərə de tənğidi məşğul bedəm. Əncəx, hakanə. Tənğıdəvon çı ədəbiyoti ğərəvuləvone. Çok bəbe ki, 2-3 sorədə tənğidi məğalon ivrədə bənə kitobi çap bıbun. Çı kitobon həxədə təsadüfi məğalə nıvıştəkəson tənğıdəvon hisob karde çətine. Tolışi ədəbiyot ıştə yolə tənğidəvonon çəş kardedə.
- Camal müəlim, şımə həm nəsr əsəron, həmən seer nıvıştedəon. Çımono kom bəşımə ve doğməye?
- Dıqılən çımı cono beşən. Şeeronədə çı tolışon fiki-xəyolon, hisson, dümoton, hekoyondə çəmə xəlxi jimoni epikə təsviron bə ğələm səydəm. Az bə hekoyə janri çı lətifonku oməm. Çımı iminə nəsrə kitob "Çəmə di əhvoloton"i (Tolışə lətifon) mınış bə nəsr vardışe (hejo əyo bə lətifon bə kırtə hikoyə tələbi cəvob doydəbin). Bə tənğidəvonon, əhandon vote qorəş çımı hekoyon mərağinin. Çı Tolışi vey vırono bəmı şifohi roziəti rayon omedən. Im bəmı ruh doydə. Çımı ədəbiyotədə dərəmudum ıme. Şeersə çımı ha rujnəni düste, sırdoye.
- Camal müəlim, məlume ki, ısət interneti devre. Həmə dınyo əsos çı internetku istifodə kardedə. Şımə zınəy, sosial şəbəkon bə tolışi ədəbiyoti, tarıxi, mədəniyəti inkişafi təkon doydən və ya komək kardedən? Bo tolışə ənıvışton ıştə nıvştəyon kitobədə nəşr karde vocibe, ya sosial şəbəkonədə pevlo karde?
- İnternet 21-nə əsri simvole. Dəynə har ənıvışt, har səvodin bəpe sırdo, düst bıbu. De xəyə məğsədi istifodə bıkəy, bə nav bişiy. De xəlxi, de dınyo ünsiyətədə be co ləzzət hestışe. Bə i dəğə ıştə nəzə, ıştə əsəri bə dınyo təğdım kardedəş, əks-sədo məsedəş. Həmən internet mürtəce ğanunnon bə lınq kardə, bəmə nənə zıvonədə qəp jəy imkoni doydə. İnternet müosir kitobe. Kitob ıştən qıləy fərhənqi hodisəye. Nə tokiku vəbastəy, nə bə qıləy hucumi məruz mandəniş. Çokə kitob qıləy sığə abidəye. İnternetədə ciddi fəoliət nuşu doy lozime, əmmo, imkon bə vırədə kitobi çap karde vocibe. Şairi de kitobi zınedən.
Qıləy çiyən vote pidəme. Bıdə ğələmdoon ha şanqo internetədə nıvışte bıkən. Im bə nənə zıvoni, bə xəlxi qıləy xıdmət hisob bəbe. Facebookədə iyən co şəbəkəondə çəmə tolışə zıvon çənə vey ko bıko, zıvonımon ənədə sıvniə bəbe, inkişof bakarde. Çı tolışi şah əsər tolışi zıvone. Har tolış bəpe bəy tohfə bıdo.

camal
- Bəbe vote ki, şımə mütəmadi tolışi zıvonədə ıştə kitobon nəşr kardedəon. Bı nezə vaxtonədə bəştə əhandon çəmə moə zıvonədə tojə kitob təğdim karde fikon heste?
- Orzum veye. Xıdo fırsət bıdo, qıləy tojə hikoyə kitobi bədom çap karde. Iştə kitobondə nışə tolışə şeeronən qıləy co tojə kitobədə çap karde niyətım heste. Çı tırki-tolışə zıvondə nıvıştə poemon qıləy kitobədə vinde pidəme. "Dıli sədo" interneti saytədə ha şəv nıvıştə bə çolion, inşəallah, i rüj qıləy kitobədə bəvindem. Tənğidi məğolon bə i vırə cəm bıkom, qıləy orzumən bə vırə bərəse.
Xıdo bə həmmə kəsi - bə düston, bəçəmə xəlxi con səlomətəti bıdo. Im be bəpeş har çi ıştə vırə bəqəte, inşalla!
- "Aləm" junali iminə nümrə nəşr beyədə, bənə ve tolışon şımənən ve şo beon, bənə qıləy tolışi siprişə ənıvışti, şairi, tənğidəvoni, ustodi, ıştə xəyə dıvoon done və ğeyd kardıone ki, az bə "Aləm" jurnali kəllektivi dastək doydəm və bəvon har koməkəti kardero hozom. Ve sağbən ki, tosbə ım rüjnəni rüj bəmə dastək bedəon. Bıçımi qorəş, bəşımə çəmə kəllektivi nomo təşəkkür kardedəm. Bı çətinə roədə bə "Aləm" jurnai kəllektivi çı məsləhət doy bəzıneon?
- Vüqar Həmati dınyozınəyş vey bə talantinə şaire, nasire. Əv, ıştə ko, əlbəttə, bəməsə çok zınedə. Qıləy çiku tarsedəm ki, çətinətiko bıratsi, bə dumu okıri. Çümki vey ənıvışton de jurnali həmroəti ehdədə çətin bome. Məydonədə caylinə mande məsələ heste. Orzu kardəm jurnali əməkdoon ğətiyətin bıbun. "Aləm" çı həmə ənıvıştone. Şəxsən az keynə lozim bıbo, deştə şeeron, hikoyon, məğolon bı jurnalədə və ya co rujnomədə iştirok karde bəzınem. Bə ğədri-ğıvvə maddi koməkən bakardem. İqlə çəmə milləti sədo beşo, tolışi "Aləm" bəçəmə, bə dınyo dim bısıro!
- Camal müəlim, müsahibə oxoyədə bəşımə ıştə təşəkküron rosıne pidəmone. Ve sağbən ki, ıştə bənə ğızıli vaxtıon sərf karde, deəmə həmsehbət beon. Çı müsahibə oxoyədə şıməku bo "Aləm" jurnaliro məxsusi qıləy şeer pidəmone ki, "Aləm"i arxivədə şıməku əbədi nışonə bımando.
- Bə çəş, çımı dılo omə ım şeeri bə "Aləm" jurnali ərməğon kardedəm.

Çəmə "Aləm" aləmədə aləm bəbe,
Canqi ələm bı məydondə ğələm bəbe.

Bənə qəmi şeeri dıyo bome bə cuş,
Çı ilhomi pəron kəşdə həkəm bəbe.

Oğo bəbe hıtə vicdon, bəşte ğıryət,
Ənıvıştən bəşe bə nav, xurrəm bəbe.

Bebəşe bə dim çan həzo soron xımbə,
Çı milləti təşnə çəşən purnəm bəbe.

Əsron dumo bobon beşten bomen bı ruj,
Deştə balon bəben sırdo, həmdəm bəbe.

Pıxə dılon bahan ıştə dıli şəv-ruj,
Bo nocinson, bədniyəton motəm bəbe.

Məydongiron, ğıryətmandon bəben sun, peşt,
Kırniz morə, dastojən ki, Hatəm bəbe.

Cəmol, bıkə şoy-şoy, bıdə xəy-dıvo,
Çı "Aləm"i maştənə rüj əzəm bəbe.

Müsahibə hozo kardışe: Vüqar Həmati.

Əlaqəli xəbərlər